Circulaire economie is meer dan alleen recycling.

De rechtbank in Den Haag verplichtte Shell onlangs om zijn CO2-uitstoot voor 2031 met bijna de helft te verminderen. Vorig jaar stelde Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, voor om de doelstelling van de EU voor 2030 om de uitstoot terug te dringen, aan te passen van veertig naar 55 procent. Degelijke initiatieven op het gebied van klimaatverandering moeten we toejuichen, waarbij we moeten aantekenen of het om lineaire of circulaire initiatieven gaat. Naast klimaatverandering zijn er andere redenen om een circulair model te hanteren. Uit onderzoek blijkt dat de circulaire economie leidt tot economische kansen van $ 4,5 biljoen door het verminderen van afval, het stimuleren van innovatie en het creëren van werkgelegenheid. Nieuwe bedrijfsmodellen gericht op hergebruik, reparatie, herfabricage en gedeeld gebruik bieden ook flinke innovatiemogelijkheden. Nu de wereld langzaam uit het dal van de pandemie klimt, wordt beweerd dat de wereldeconomieën een enorme economische impuls zouden kunnen krijgen. Maar wel pas als landen hun lineaire aanpak van materialen en hulpbronnen loslaten, en de circulaire economie en op duurzaamheid gerichte initiatieven volledig omarmen. Het omarmen van de circulaire economie vereist een holistische aanpak vanuit overheden en bedrijven. Zij zouden collectief afstand moeten nemen van de traditionele, lineaire wegwerpcultuur. Daarbij is het belangrijk dat in de eerste plaats afval wordt vermeden. In een circulaire economie begint de fabricage van producten met het uitsluitend gebruik van duurzame grondstoffen en worden deze ontworpen met het oog op een lange levensduur. Dit betekent dat producten niet alleen worden gemaakt om zolang mogelijk mee te gaan, maar ook dat ze eenvoudig te repareren zijn en de cultuur van weggooien of nieuw kopen wordt tegengegaan. Bovendien worden producten dusdanig ontworpen dat ze zijn te recyclen op het moment dat ze verouderd zijn.

Circulaire economie

Geen alternatieve tekst opgegeven voor deze afbeelding

Volgens de Ellen MacArthur Foundation is een circulaire economie gericht op het uitbannen van afval en vervuiling, het in gebruik houden van producten en materialen en het herstel van natuurlijke bronnen. Het is circulair omdat producten en materialen langer in gebruik blijven en meerdere gebruikerscycli hebben via inruil, reparatie en recycling. Dit staat in contrast met de lineaire economie van ’nemen, maken, gebruiken voor een relatief korte tijd, weggooien, vervangen’. Hierbij worden onvervangbare grondstoffen verbruikt en ontstaan grote hoeveelheden afval en verontreinigende stoffen. Wanneer we het over circulaire economie hebben, zijn de verschillende R-en niet weg te denken. De R van Recycling is misschien wel de bekendste. Maar ook de R van Repair wint aan populariteit. Er zijn verschillende modellen beschikbaar waarin dezelfde R-en worden aangehaald. Het 7R model – ontwikkeld door RoyalHaskoning DHV – wint aan populariteit.

Het is een samensmelting van het Triple-R model, de ladder van Lansink en het EMF model (zie onderstaand figuur).

Geen alternatieve tekst opgegeven voor deze afbeelding

In volgorde van impact biedt het model zeven praktische manieren om de circulaire economie te organiseren zodat er een systeem ontstaat dat bruikbaar blijft in de toekomst.

R1. Refuse en Rethink (afwijzen en heroverwegen)

  • Product overbodig maken door van zijn functie af te zien, of die met een radicaal ander product te leveren.
  • Productgebruik intensiveren (bijvoorbeeld door producten te delen of multifunctionele producten).

R2. Reduce (verminderen)

Grondstoffen efficiënter gebruiken door minder grondstoffenverbruik tijdens de productie en het gebruik van producten.

R3. Re-use (hergebruiken)

Hergebruik van afgedankt nog goed product, in dezelfde functie door andere gebruiker.

R4. Repair, Refurbish, Remanufacture en Repurpose (repareren, opknappen, reviseren en hergebruiken)

  • Reparatie en onderhoud van kapot product voor gebruik in zijn oude functie.
  • Opknappen en/of moderniseren van oud product.
  • Onderdelen van afgedankt product gebruiken in nieuw product met dezelfde of andere functie.

R5. Recycling

Materialen verwerken tot grondstoffen met dezelfde (hoogwaardige) of mindere (laagwaardige) kwaliteit dan de oorspronkelijke grondstof.

R6. Recover (terugwinnen)

Verbranden van materialen met energieterugwinning.

Recycling: bijna de laatste stap

Wat wellicht opvalt in bovenstaand rijtje, is dat recycling pas een van de laatste stappen is. Dit omdat er dikwijls nog veel energie mee gemoeid is en gepaard gaat met kwaliteitsverlies. Er zijn allerlei mogelijkheden en kansen voor de economie – ook voor de werkgelegenheid – voordat we overgaan op recycling. Dit heeft alles te maken met bewustzijn. Als er sprake is van een gebrek aan bewustzijn, kennis of gevoel van urgentie, dan zullen consumenten, overheden, bedrijven en (onderwijs)instellingen minder geneigd zijn er naar te handelen. Sociale innovatie is dan ook net zo belangrijk, of wellicht nog vele malen belangrijker, dan technische innovatie om een omslag naar een circulaire economie te realiseren. Sociale innovatie gaat over een andere manier van organiseren. In een circulaire economie is bijvoorbeeld samenwerking in de gehele keten nog vele malen belangrijker. Neem nieuwe businessmodellen in een circulaire economie, zoals leaseconstructies, waardoor een directe en langdurige relatie ontstaat tussen producent en consument. Er zijn goede argumenten om producten te bouwen die lang meegaan en vervolgens door erkende reparateurs zijn om te bouwen voor de tweedehandsmarkt. Of, als er geen rendabele reparatie mogelijk is, zijn ze af te breken tot herbruikbare onderdelen. Het idee dat consumenten zich niet bekommeren om de levenscyclus van de artikelen die zij kopen, gaat niet meer op nu er een groeiende trend is om bij duurzame merken te kopen. Volgens Kantar is dit het geval sinds de pandemie. Een op de vijf consumenten – en we tellen door – doet consequent aankoopbeslissingen gevoed door de vermindering van plastic afval.Het komt erop neer dat producten die langer meegaan, op allerlei manieren goed zijn voor bedrijven. Het begint met de keuze voor duurzame grondstoffen voor zowel de vervaardiging van producten als verbruiksgoederen. Anders raken deze grondstoffen uitgeput, worden ze steeds schaarser en duurder – totdat ze uiteindelijk opraken. Dit leidt weer tot andere onvoorziene gevolgen voor het milieu, vooral als ze bijdragen aan de leefomgeving van planten en dieren of aan de levenscycli.

Producten die zijn ontworpen met het oog op duurzaamheid en een lange levensduur, zijn dan weer een goede bedrijfsinvestering. De uptime gaat omhoog omdat de vervanging of invoering van nieuwe technologieën minder impact heeft. Circulair ontworpen producten brengen ook kostenbesparingen met zich mee vanwege het lagere energieverbruik. Maar ook vanwege de langere vernieuwingscyclus en het gebruik van technologische functies. Functies zoals onderhoud op afstand met behulp van voorspellende analyses, en on-demand-onderhoud, met als effect dat de producten lang blijven werken.

Circulaire economie – meer dan recycling

Iedereen denkt dat de circulaire economie synoniem is aan recycling, maar recycling is juist het minst gewenste onderdeel van de circulaire economie omdat het waarde verminderend werkt.

Alhoewel er verschillende subsidieprogramma’s zijn die zich richten op het sluiten van industriële ketens – met een focus op de plastic keten – richt de Nederlandse overheid zich meer en meer op de R-en die hoger op de lijst staan. Denk bijvoorbeeld aan de volgende subsidieprogramma’s:

  1. MOOI
  2. DEI+
  3. TSE
  4. Circulaire Ketenprojecten

Meer weten over hoe jullie organisatie kan bijdragen aan een echte circulaire economie? Maak een afspraak! Neem contact met ons op via telefoonnummer 055 843 48 15 of mail naar info@venntiv.com.

Circulaire economie is meer dan alleen recycling